Dây thuốc cá: Loại thuốc trừ sâu sinh học con người cần cẩn trọng – YouMed

Từ lâu, con người đã dùng dây thuốc cá như một loại thuốc trừ sâu và để đánh bắt cá trong ao hồ. Đây là loại cây có độc. Tổ chức y tế thế giới xếp vào loại chỉ có hại ở mức độ vừa phải. Có ít báo cáo về độc tính của cây này trên con người. Tuy nhiên chúng ta cần biết và cẩn trọng khi sử dụng chúng trong đời sống. Bài viết này sẽ cung cấp một số những công dụng của dây thuốc cá và độc tính của nó.

1. Danh pháp khoa học

Tên tiếng Việt : dây thuốc cá, dây mật, dây cóc, dây cát, lầu tín Tên khoa học : Derris elliptica Benth

Họ: Cánh bướm (Fabaceae)

2. Mô tả dây thuốc cá

Dây thuốc cá là một loại dây leo khoẻ có thân dài 7-10 m, lá kép gồm 9-13 lá chét, mọc so le, dài 25-35 cm, lá chét lúc đầu mỏng mảnh, sau dai dày, hình mác, đầu nhọn, phía dưới tròn. Hoa nhỏ, trắng hoặc hồng. Quả loại quả đậu, dẹt, dài 4-8 cm, có lông . Dây thuốc cá là một loại dây leo, lá mọc so le

3. Phân bố, thu hái, bộ phận dùng

Là loại thực vật mọc hoang hoặc được trồng tại những nước Khu vực Đông Nam Á như Malaysia, Ấn Độ, Indonesia, Nước Ta và 1 số ít nước tại châu Phi. Thu hoạch cây sau hai năm. Bộ phận có tính năng được thu hoạch nhiều nhất là phần rễ cây. Khi thu hoạch thì lấy hết những rễ nhỏ, vì rễ càng nhỏ lượng hoạt chất càng cao. Hoạt chất trong rễ cao nhất vào những tháng thứ 23-27 sau khi trồng. Trồng dây thuốc cá bằng dâm cành, trồng cách nhau 1 m. Cây chịu ánh sáng mạnh nhưng ưa nơi mát .
Mọi Người Cũng Xem   Cây Xạ Đen ngâm rượu có tác dụng gì? Hướng dẫn cách ngâm

4. Thành phần hóa học dây thuốc cá

Hoạt chất chính trong rễ dây thuốc cá là rotenone ( hay tubotoxin ). Rotenon là chất không màu, không mùi, hầu hết không tan trong nước, tan ít trong cồn và ete, rất tan trong aceton, benzen. Dung dịch rotenone trong dung môi hữu cơ khi ra ánh sáng chuyển màu đỏ thành dehydrorotenon có độ độc vững chắc. Tuy nhiên trong dung môi kiềm thì chất này không còn vững chắc và gần như mất tính năng . Rotenone được phân loại là thuốc trừ sâu thực vật có độc. Hàm lượng rotenone trong dây thuốc cá đổi khác tuỳ từng loại từ 4-12 %. Những loài mọc hoang dại chứa rotenone lên tới 13 %. Rotenone bị phân hủy nhanh trong đất và nước từ 1 đến 3 ngày và chịu tác động ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao. Tác dụng của rotenone mạnh gấp 4-10 lần nicotin. Ngoài ra trong dây thuốc cá còn chứa 10-12 % nước, 2-3 % chất vô cơ, đường, tinh bột, tannin và chất nhựa .

5. Công dụng của dây thuốc cá

5.1 Trong nông nghiệp

Từ lâu, người Châu Á Thái Bình Dương đã sử dụng loại cây này trong đánh bắt cá cá. Rễ dây thuốc cá được giã nhỏ để giải phóng hoạt chất rotenone. Sau khi ném xuống nước, cá chết hoặc choáng váng sẽ nổi lên mặt nước. Trong nuôi trồng, giải pháp này thường được sử dụng để dọn sạch những ao nuôi cá trước khi đưa những loài cá mới vào nuôi. Một lượng nhỏ rotenone tồn dư trong thịt cá sẽ bị phân hủy khi nấu chín . Ở Châu Âu và Châu Mỹ, dạng bột của loài cây này được dùng thoáng rộng để trừ 1 số ít loại sâu gây hại cây xanh như ruồi xanh, ruồi cưa, sâu bướm, bọ trĩ, bọ cánh cứng nhỏ và bọ ve nhện, ruồi, muỗi, mối, mọt, dán, nhện … Khi được sử dụng làm thuốc trừ sâu, rotenone sống sót trên cây xanh chỉ trong vài ngày. Vì vậy, nó được coi là một giải pháp tương đối bảo đảm an toàn cho những loại cây xanh thu hoạch ngắn ngày . Ở nước ta, tại một số ít vùng người ta chỉ hái cây thuốc cá tươi, làm thành một vòng treo trên sừng những con trâu bị dòi hay có ký sinh .
Mọi Người Cũng Xem   Tìm hiểu về cây cảnh tai phật phong thủy: Ý nghĩa và hướng đặt cây

5.2 Trong đời sống

Con người dùng rễ thuốc cá làm thuốc tẩy giun, tuy nhiên rễ loại cây này cũng ít được lựa chọn so với những loại thuốc tẩy giun khác. Ngoài ra còn dùng để chữa ghẻ dưới dạng thuốc mỡ .

6. Độc tính của cây

6.1 Độc tính cấp

Tổ chức Y tế Thế giới xếp dây thuốc cá thuộc loại chỉ có hại ở mức độ vừa phải. Tuy nhiên rotenone khi được sử dụng với liều lượng lớn hoàn toàn có thể gây tử trận cho người và những loại động vật hoang dã có vú khác mặc dầu điều này là rất hiếm. Lý giải cho điều này, những nhà nghiên cứu thấy rằng một lượng rotenone được phân hủy hiệu suất cao bởi gan . Rotenone khi được bào chế dưới dạng cô đặc có độc tính cao. Các ảnh hưởng tác động trên khung hình gồm có viêm kết mạc, viêm da, đau họng, sung huyết. Nếu nuốt phải sẽ gây ra những ảnh hưởng tác động từ kích ứng nhẹ đến nôn mửa. Nếu hít phải hoàn toàn có thể làm khó thở, sau đó là suy nhược và co giật. Liều gây chết người qua đường miệng ước tính từ 300 đến 500 mg / kg. Đối với hầu hết những động vật hoang dã thí nghiệm, rotenone dạng bột mịn khi hít phải hoặc dạng dung dịch tiêm tĩnh mạch đều có độc tính cao hơn nhiều lần so với dùng đường uống .

6.2 Độc tính lâu dài của dây thuốc cá

Gây chậm phát triển và nôn mửa

Khi cho những con chuột ăn bột dây thuốc cá với liều 2,5 – 50 mg / kg trong 2 năm thì thấy chúng không có sự tăng trưởng về sức khỏe thể chất. Các nhà nghiên cứu cho rằng với liều thấp nhất là 2,5 mg / kg rotenone có năng lực gây ức chế sự tăng trưởng trên chuột. Những con chó được cho ăn bột cây này với liều thấp trong 28 ngày thì bị nôn mửa và tiết nhiều nước bọt. Trong sáu tháng tiếp theo chúng giảm tiêu thụ thức ăn và giảm tăng trọng. Khi chúng chết, người ta quan sát thấy rất nhiều tổn thương mảng xuất huyết ở ruột non .
Mọi Người Cũng Xem   Độc tính và công dụng cây ba đậu

Gây quái thai

Những con chuột mang thai được cho ăn 10 mg / kg cây thuốc cá đến ngày thứ 15 của thai kỳ. Một số lượng lớn chuột mẹ chết do độc tính của rotenone trong cây và thai của chúng cũng hấp thu rất nhiều độc tố. Nhóm chuột khác được cho ăn một lượng 5 mg / kg đã tạo ra một số lượng đáng kể con non bị dị tật xương. Ở liều 2,5 mg / kg không gây độc cho chuột mẹ hoặc tác động ảnh hưởng xấu đến sự tăng trưởng của thai. Không có đủ thông tin để Kết luận về năng lực rủi ro đáng tiếc sinh sản cho con người .

Gây ung thư và độc ở nội tạng

Rotenone khi dùng ở liều 1,7 mg/kg trong 42 ngày làm gia tăng khối u tuyến vú trên chuột.  Nhiễm độc mãn tính chất này có thể tạo ra những thay đổi ở gan và thận trên chuột.

Dây thuốc cá là loại cây được biết đến như một thuốc trừ sâu sinh học, có độc tính trên những loại cá và 1 số ít loại sâu. Rotenone là thành phần chính và cũng là thành phần gây độc đa phần của cây này. Chưa có nhiều báo cáo giải trình về tử trận do độc tính của cây thuốc cá trên người . Các nhà khoa học cho rằng chính sách bảo vệ của khung hình là nhờ vào sự phân hủy tại gan và hấp thu chậm trong ruột. Tuy nhiên nếu hít phải hoặc uống phải một lượng lớn sẽ gây nôn ói kinh hoàng, sung huyết niêm mạc và hoàn toàn có thể gây tử trận. Vì vậy con người nên thận trọng khi sử dụng loại cây này .

Bác sĩ: Nguyễn Vũ Thiên Duyên

Related Posts

About The Author

Add Comment