Bốn đặc điểm riêng tạo nên nhân cách người quân tử

“Sống ở đời nên làm người quân tử”, đó là bài học quý giá của tiền nhân. Tuy nhiên ngày nay trắng đen đảo lộn, rất khó phân biệt được ai người quân tử, ai kẻ tiểu nhân. Dưới đây là bốn đặc điểm riêng tạo nên nhân cách người quân tử.

(Ảnh: Internet)
Thế nào là người quân tử ? Miêu tả về phong thái của người quân tử, trong “ Luận ngữ ”, Khổng Tử viết : “ Vọng chi nghiễm nhiên, tức chi dã ôn, thính kỳ ngôn dã lệ ”. Ý nói trông xa thấy trang nghiêm, đến gần thấy ôn hòa, nghe lời nói thấy sang trọng và quý phái tráng lệ .
Về cách thao tác của người quân tử, Mạnh Tử viết, người quân tử gặp người có quyền thế thì không xu nịnh, gặp người mạnh thì không sợ, gặp người yếu hơn mình thì không bắt nạt, tôn kính người lớn tuổi, che chở người nhỏ tuổi. Họ trang nghiêm đứng đắn, khoan dung, bác ái, quang minh và cả đời luôn chú trọng tu dưỡng phẩm chất đạo đức. Còn kẻ tiểu nhân thì trọn vẹn trái ngược lại .

Khái quát lại, nhân cách của người quân tử thể hiện trên 4 điểm: “3 hổ thẹn”, “3 không”, “3 lo” và “3 sợ”. 4 điểm này chính là tiêu chuẩn của người quân tử, đồng thời cũng là 4 điểm khác biệt giữa người quân tử và kẻ tiểu nhân.

1. Người quân tử nói chuyện có “3 hổ thẹn”

Khổng Tử nói : “ Thị vu quân tử hữu tam khiên : Ngôn vị cập chi nhi ngôn vị chi táo, ngôn cập chi nhi bất ngôn vị chi ẩn, vị kiến nhan sắc nhi ngôn vị chi cổ ” .
Ý nói, khi chuyện trò người quân tử có 3 điều hổ thẹn : Chưa đến lượt nói mà đã nói là “ tất tả, hấp tấp vội vàng ”. Đến lúc nói mà lại không nói là “ che giấu, lấp liếm ”. Chưa nhìn thấy sắc mặt người nghe mà đã nói, là “ mù quáng ” .
Người chưa đến lượt đã nói là bộc lộ của người nóng vội, nóng lòng muốn bộc lộ mình, sợ bị người khác xem thường, trọn vẹn là biểu lộ của người nông cạn và xốc nổi. Ngoài ra, hành vi này cũng rất thất lễ, nói lên rằng người này không được giáo dưỡng .
Đến lượt nói mà lại không nói là một bộc lộ khác của cực đoan, không riêng gì là hành vi thất lễ mà trong lòng còn nhất định có chỗ che giấu, vì vậy gian dối. Có 1 số ít người không nói là do ngượng ngùng, lo lắng, điều này cũng không nên chính do người quân tử là quang minh chính đại. Nếu là điều quang minh, chân chính thì có gì là không dám nói ?
Nghiêm trọng nhất là chưa nhìn thấy sắc mặt người nghe đã nói. Có những điều tương quan đến việc riêng tư của người khác, chạm vào nỗi đau của người khác, phạm vào điều kiêng kỵ của người khác mà lại không chú ý cứ tùy tiện nói ra. Điều này không chỉ là thất lễ, nông cạn, không có giáo dưỡng mà còn có quan hệ trực tiếp đến yếu tố phẩm cách .
Bởi vì người không chú ý nét mặt người khác mà tùy tiện nói là người chỉ chú ý đến sự sảng khoái vui tươi của bản thân mình, không chú ý đến cảm nhận của người khác, làm tổn thương người khác. Đương nhiên cũng có người là do tính cách ngay thật, bộc trực mà hành xử như vậy. Nhưng xúc phạm người khác là vô tâm và cách ngay thật như vậy cũng không phải là hành vi của người quân tử .
Người quân tử không hành động mù quáng, làm bừa. Họ làm gì cũng đều có đạo lý. (Ảnh: Internet)

Mọi Người Cũng Xem   Cách cắm tai nghe vào máy tính cổng trước của máy tính, cách bật cổng Âm thanh phía trước của máy tính

2. Người quân tử làm việc có “3 không”

“ Quân tử bất vọng động, động tất hữu đạo ”. Người quân tử không hành vi mù quáng, làm bừa. Họ làm gì cũng đều có đạo lý. Người quân tử chân chính so với bản thân vô cùng nghiêm khắc, đây là một loại “ tự giới luật ” bản thân .

“ Không làm xằng làm bậy ” chính là không tùy tiện, trong tâm họ luôn có nguyên tắc và số lượng giới hạn của mình. Đây được gọi là phẩm đức, phẩm đức này cũng chính là đạo trong lòng người quân tử. Kẻ tiểu nhân tính toán cái gì, làm cái gì cũng tùy tiện, không khi nào biết đến phẩm đức, nguyên tắc và số lượng giới hạn .
“ Quân tử bất cẩu cầu, cầu tất hữu nghĩa ”. Người quân tử không mưu cầu tùy tiện, mưu cầu điều gì tất đều có nghĩa. Người quân tử biết biết rõ về nghĩa, kẻ tiểu nhân hiểu rõ về lợi. Người quân tử coi trọng tiền tài của cải nhưng nhận phải đúng đạo lý .
Người quân tử thao tác gì thì tiên phong cũng xem xét đến đạo nghĩa. Điều hợp với đạo nghĩa, hoàn toàn có thể nhận thì sẽ nhận, còn không hợp đạo nghĩa thì không liếc mắt nhìn qua. Điều này cũng là bộc lộ của tấm lòng độ lượng, phóng khoáng, thứ không phải của mình thì nhất định không truy cầu. Vì thế mà trong tâm người quân tử luôn thoáng rộng, khoáng đạt, quang minh lỗi lạc. Kẻ tiểu nhân coi trọng quyền lợi, của cải tiền tài, chỉ cần hoàn toàn có thể đạt được quyền lợi họ chuẩn bị sẵn sàng đổi tổng thể .
“ Quân tử bất hư hành, hành tất hữu chính ”. Mỗi lời nói, cử động của người quân tử đều sẽ không tùy tiện, phàm là thao tác gì cũng đặt mình vào thực trạng người khác để xem xét 3 điều : Việc này có chính đáng không ? Có tổn hại đến quyền lợi của người khác không ? Có xúc phạm đến người khác không ? Nghĩ thông suốt 3 điều này, họ mới mở màn làm .

Mọi Người Cũng Xem   Hướng dẫn quay màn hình laptop trực tiếp hoặc sử dụng phần mềm

3. Người quân tử tu thân có “3 lo”

Trong “ Lễ ký ” viết : “ Quân tử hữu tam hoạn : Vị chi văn, hoạn phất đắc văn dã ; ký văn chi, hoạn phất đắc học dã ; ký học chi, hoạn phất năng hành dã ”. Ý nói, người quân tử có “ 3 lo ngại ” : Những kiến thức và kỹ năng và đạo lý mà bản thân chưa được nghe qua, thì lo ngại không hề nghe thấy. Đã nghe thấy rồi thì lo ngại không hề học được. Đã học được rồi lại lo ngại không hề làm được .
“ Không nghe thấy, không học được, không làm được ” là “ 3 lo ngại ” của người quân tử. Người quân tử luôn lo ngại trong lòng rằng, còn bao nhiêu đạo lý mà mình chưa nghe thấy, chưa học được và làm được. Vì vậy, khi được người khác khen ngợi, họ vẫn thấy hổ thẹn và nhã nhặn, đây thực sự là thành tâm phát ra chứ không phải họ cố ý tạo ra. Cũng chính bởi vậy nên họ mới luôn mong ước tu dưỡng hơn nữa. Kẻ tiểu nhân thì trọn vẹn ngược lại .

4. Người quân tử lập đức có “3 sợ”

Trong “ Luận Ngữ ”, Khổng Tử viết : “ Quân tử hữu tam úy : Úy thiên mệnh, úy đại nhân, úy thánh nhân chi ngôn ”. Ý nói rằng, người quân tử kính sợ luật lệ của trời đất, kính nể lời nói của người đức cao vọng trọng và bậc thánh nhân. Đằng sau sự “ kính nể, sợ ” này là tâm thái nhã nhặn, nhún nhường .

Mọi Người Cũng Xem   Cách tính đơn giá xây nhà phố trọn gói đơn giản nhất – WEDO

Người quân tử luôn cố gắng hành theo chuẩn tắc của trời đất, noi theo và học tập nhân cách của người đức cao vọng trọng, bậc thánh nhân. Chính vì biết “kính sợ” nên người quân tử luôn cố gắng tu dưỡng và phát triển bản thân để đạt đến cảnh giới cao hơn.

Nói về kẻ tiểu nhân, Khổng Tử viết : “ Tiểu nhân bất tri thiên mệnh nhi bất úy dã, hiệp đại nhân, vũ thánh nhân chi ngôn ”. Tiểu nhân không biết mệnh trời nên không sợ, khinh mạn bậc đại nhân, coi thường lời nói của thánh nhân. Kẻ tiểu nhân mặc dầu tri thức hạn hẹp nhưng lại cho mình là có tài năng hơn người, chỉ trích lời nói của bậc thánh hiền .
Người xưa dạy : Trong đời sống, phải học được “ rời xa ” tiểu nhân, tận lực làm người quân tử .

Theo Daikynguyenvn

Related Posts

About The Author

Add Comment