Vài bị chú về cái gọi là “tính cách dân tộc”

Nguyễn Trung Lương

Vài bị chú về cái gọi là “tính cách dân tộc”

“ Tính cách dân tộc ” là một đề tài rất phổ cập, không những ở nước ta mà ở mọi nơi. Mỗi người tất cả chúng ta đều hoàn toàn có thể phát biểu quan điểm được ngay về yếu tố này : Dân tộc A thì thế này, dân tộc B thì thế kia, dân tộc C thì thế nọ. Tuy nhiên kinh nghiệm tay nghề cho thấy rằng chỉ cần suy luận một vài bước thì ta sẽ nhận ra là những quan điểm ấy rút cục cũng chỉ là những thành kiến, định kiến hình thành bởi luận lý “ vơ đũa cả nắm ”. Nhưng đấy là phán đoán về người ta, còn tự phán đoán về mình thì thế nào ? Có cơ sở vững chãi không ? Như ta đã quen tai : “ Dân tộc ta là một dân tộc anh hùng, yêu nước nồng nàn, cần mẫn lao động … ” Thật khó hoàn toàn có thể phủ định tính chủ quan trong lối phán đoán đầy tự mãn này, do đó không ít học giả Nước Ta đã bỏ nhiều công sức của con người điều tra và nghiên cứu để khẳng định chắc chắn, khách quan hóa cũng như bản thể hóa những tính cách hay ấy, phong cách thiết kế chúng thành “ truyền thống dân tộc Nước Ta ”. Hàng loạt tác phẩm chuyên đề được công bố. “ Đậm đà truyền thống dân tộc ” cũng là một nhu yếu chính trị ; hội nghị, hội thảo chiến lược cùng đề tài do chính quyền sở tại triệu tập diễn ra tiếp tục không ngoài mục tiêu tuyên dương phẩm chất đạo đức dân tộc. Nhưng bên cạnh những “ tính cách dân tộc ” thường được tôn vinh này, hạnh kiểm của dân tộc ta có vẻ như không phải khi nào cũng đáng được ca tụng. Gần đây có học giả Vương Trí Nhàn đã tự đề ra cho mình một đề án phản biện : Ông chuyên bêu thói hư tật xấu của người Việt trên công luận và đã gây một làn sóng phản ứng rất sôi sục. Rõ ràng “ tính cách dân tộc ” là một đề tài không tát cạn nổi, được nhiều người, nhiều cấp chăm sóc đến .

Tuy nhiên trong cuộc nghị luận này có vài điều liên quan cần lưu ý:

Thứ nhất, trong lịch sử vẻ vang tư tưởng chính trị, phong cách thiết kế “ truyền thống dân tộc ” thường là yếu tố cấu thành của chủ nghĩa dân tộc. Quan điểm tôn vinh “ tính cách dân tộc ” dễ đưa đến chủ nghĩa dân tộc cực đoan cũng như hẹp hòi. Trong thế kỷ thứ 20, cao điểm của trào lưu này là tư tưởng hệ phát-xít. Tư tưởng chỉ huy của trào lưu Xã hội Chủ nghĩa Dân tộc ( Nationalsozialistische Bewegung ), hay gọi tắt là Đức Quốc xã, tức là phát-xít Đức, dựa trên sự tôn vinh và khai triển “ tính cách ưu việt ” của dân tộc Đức mà tiêu biểu vượt trội là những khẩu hiệu như “ Đức quốc trên hết ! ”, “ Tổ quốc trên hết ! ”. Các nhóm phát-xít mới lúc bấy giờ đang nổi dậy tại Đông Âu và Nga cũng sử dụng luận điệu dân túy tương tự như. Hậu quả của kiểu tư duy này đã hiển nhiên .
Thứ hai, phong cách thiết kế “ truyền thống dân tộc ” là công cụ tiện lợi và hữu hiệu trong chủ trương bế quan tỏa cảng, một bình phong thường dùng để phòng ngừa chống lại những tác động ảnh hưởng từ bên ngoài. Những trào lưu tư tưởng văn hóa truyền thống mới lạ bất lợi cho chế độ độc tôn thường bị bài bác, thậm chí còn cấm kỵ với giải pháp “ không hợp ” với “ truyền thống dân tộc ”, một kiểu lập luận đã được tiếp tục sử dụng trong cuộc va chạm tư tưởng, văn hóa truyền thống giữa ta với phương Tây trong suốt thế kỷ thứ 20 cho đến nay. Gần đây ông Lê Ngọc Cường, Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn ( Bộ Văn hóa, Thể thao Du lịch ) cũng viện cớ này để biện hộ cho lệnh cấm nghệ sĩ Đào Anh Khánh triển khai tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật trình diễn trước công chúng. Tất nhiên đây chỉ là một sự ngụy biện, và tính tùy tiện càng lộ liễu khi ta biết rằng chính ông Lê Ngọc Cường là một trong những ông bầu của “ thẩm mỹ và nghệ thuật hoa khôi ” và có lẽ rằng Nước Ta là nước độc nhất đã nâng “ nghệ thuật và thẩm mỹ ” nhập cảng này thành một sự kiện “ văn hóa truyền thống ” lên tầm cỡ vương quốc ( thuộc thẩm quyền của Bộ Văn hóa ! ). Thì ra kiểu trưng diễn mông đùi của các cô lại hợp với thị hiếu dân tộc !

Mọi Người Cũng Xem   Nhạc cụ bé chọn nói lên đặc trưng tính cách

Thứ ba, là một sản phẩm tư tưởng hệ, quan niệm đề cao “tính cách dân tộc” là một đối tượng của phản tư phê phán; “tính cách dân tộc” tự nó không phải là một đối tượng khảo cứu nghiêm chỉnh của khoa học xã hội. Những cái được gọi là tính cách của một dân tộc nào đó (kể cả dân tộc Việt Nam) không phải là nhận thức khoa học. Trong thực học chẳng tồn tại một tác phẩm khoa học nào bận tâm đến đề tài này. Ta cũng không ngạc nhiên là “thành quả khảo cứu khoa học” vể “tính cách dân tộc” rút cục cũng chỉ là những kết luận võ đoán chung chung, và nhiều khi không thiếu phần khôi hài. Khẳng định dân ta là một dân tộc “anh hùng”, “yêu nước”, “cần cù lao động” cứ ngỡ tưởng như là có dân tộc nào đó nhút nhát, bán nước hay chỉ ngồi chơi tán láo. Thật khó có thể tưởng tượng được ở Pháp, Đức hay Mỹ có thể có một đầu sách nghiên cứu với đề tài “Tính cách dân tộc Pháp, Đức hay Mỹ”, ngoại trừ đấy là thể loại châm biếm, giễu cợt. Phản ứng gần đây trên công luận Việt Nam về những bài báo của Vương Trí Nhàn càng cho ta thấy kiểu suy tư bản thể hóa “tính cách dân tộc” vẫn còn rất phổ biến. Việc Vương Trí Nhàn sử dụng phong cách cường điệu phóng đại những điều “chướng ta gai mắt” thành “tính cách dân tộc” của người Việt để dựng lên tấm gương cho ta soi là quyền ưu tiên của một nhà văn. Cảnh cáo họ Vương phải “nghiêm cẩn với tính cách dân tộc” là một sự tự cáo cái ngây ngô của mình vậy!

Mọi Người Cũng Xem   Cách Tính Điểm Xếp Hạng Liên Minh Huyền Thoại, 【5/2021】Cập Nhật Mới Nhất【Xem 21,285】

Xem thêm: Ý nghĩa biển số xe phong thủy | Cách xem biển số xe mới nhất

Thứ tư, vì không phải là nhận thức nên cái được gọi là “ tính cách dân tộc ” chẳng lý giải được chuyện gì cả, không lý giải được một sự vật nào cũng như một sự kiện nào, càng không lý giải được tính phong phú trong sự tăng trưởng khác nhau của các dân tộc. Ngược lại, muốn đi sâu vào khám phá một dân tộc nào thì trước hết phải gạt những định kiến sang một bên, muốn tự tìm hiểu và khám phá về dân tộc mình thì trước hết phải phá vỡ những ảo tưởng về “ tính cách dân tộc ” đã ru ngủ ta lâu nay .
Dĩ nhiên sự chăm sóc đến “ tính cách dân tộc ” là một hiện tượng kỳ lạ thông dụng và là một thực tại cần được soi rọi. Vấn đề đặt ra ở đây, như đã hiển nhiên, không phải là phán xét những “ tính cách ” gán cho một dân tộc nào đó hay tự gán cho dân tộc mình có đúng hay không. Vấn đề ở đây là sự chăm sóc đến “ tính cách dân tộc ” bộc lộ một nhu yếu chính đáng, nhu yếu tự ý thức về mình hình thành qua sự đụng chạm, vật lộn với quốc tế chung quanh mình, với cái gì khác mình. Đấy là một nhu yếu tự chứng minh và khẳng định mình liên tục ( của một cá thể hay một dân tộc ) trong sự đổi khác không ngừng của thiên nhiên và môi trường chung quanh và của chính mình. Tự nhận thức là một quy trình phức tạp biểu lộ qua sự lần mò đi tìm sự như nhau với chính mình. Bản thể dân tộc chỉ hoàn toàn có thể hiểu là tính giống hệt với chính mình, tính giống hệt dân tộc. Hegel đã từng phát biểu : “ Sự giống hệt là sự độc lạ giống hệt với chính bản thân mình ” ( “ Identität ist der mit sich selbst identische Unterschied ” ). Câu nói tưởng chừng như khó hiểu, thậm chí còn tự xích míc này đã diễn đạt một cách tài tình tính biện chứng của khái niệm giống hệt. Đồng nhất không phải là một trạng thái mà là một diễn trình. Đưa vào đối sánh tương quan nội dung đang bàn, ta hoàn toàn có thể nói rằng sự giống hệt dân tộc là sự biểu dương muôn màu muôn vẻ của hoạt động và sinh hoạt vật chất cũng như niềm tin trong chiều dài lịch sử dân tộc trưởng thành của một dân tộc, – và tất yếu không hề đút nhét vào một vài “ tính cách dân tộc ” chung chung thô thiển .

Mọi Người Cũng Xem   Tác hại của virus máy tính là gì?

Như đã trình bày, sự quan tâm đến “tính cách dân tộc” là một nhu cầu hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên trong hơn nửa thế kỷ qua nhu cầu ấy đã được công cụ hóa qua sự đề cao tinh thần anh hùng, yêu nước, cần cù lao động, vân vân là “tính cách dân tộc” nhằm phục vụ ý đồ chính trị: động viên quần chúng trong hai cuộc chiến tranh vừa qua và củng cố trật tự xã hội đang thống trị. Có lẽ không ai có thể phủ nhận được là trong một thời điểm nhất định, đòn tâm lý này đã có tác động mạnh mẽ và đem lại thành công như dự tính. Tuy nhiên như ta biết, trong tuyên truyền cũng như trong quảng cáo yếu tố tâm lý đóng một vai trò tối quan trọng. Trong hai lãnh vực tương tự này tính tác động là kim chỉ nam cho mọi hành động thao tác, là “mẹ của mọi thành công”. Tác động tự nó biện hộ cho mọi loại phương tiện, thủ đoạn sử dụng, trong khi nội dung của thông điệp chỉ có vai trò thứ yếu. Marshall McLuhan, một uy tín trong lãnh vực truyền thông học, đã xác định khái niệm thông điệp không thông qua nội dung mà là thông qua tính tác động: thông điệp được xem như đồng nghĩa với tác động. Tóm lại: Trên trường hoạt động này, sự thật chỉ là yếu tố phụ, xuyên tạc để tăng cường tác động mới là nguyên lý mà chiến dịch tuyên truyền cổ động cho chiến tranh ở Iraq của chính quyền Bush là một thí dụ rất điển hình.

Sự đúng sai về nội dung của thông điệp “ dân tộc ta là một dân tộc anh hùng … ” trọn vẹn thứ yếu, miễn sao những lời tự sùng bái mình làm êm tai, gây được tác động ảnh hưởng tâm ý vào quảng đại quần chúng thu nhận, và như vậy thiên chức của thông điệp được xem là hoàn thành xong. Đấy là tuyệt kỹ của sự thành công xuất sắc của guồng máy tuyên truyền cũng như guồng máy quảng cáo, và đấy cũng là tuyệt kỹ của sự hình thành “ tính cách dân tộc ” từ những khẩu hiệu chính trị nhất thời mà ngày hôm nay đã nhàm tai tất cả chúng ta .
Tháng 11.2007
© 2007 talawas

Related Posts

About The Author

Add Comment